ZIMWE MU MPAMVU ZITUMA ABASHAKANYE BACANA INYUMA

Iyi nkuru yanditswe na Mwami wa Blog Igituba

Mbanje gusuhuza wowe Bagambiki wabimburiye abakunzi ba blog, ukayirema hanyuma natwe tukayoboka nkaba nanone nshimira nyine abo badahwema kuyisura buri munsi by’umwihariko abatugezaho ibitekerezo ari nabyo bivamo umurongo ngenderwaho wa BLOG IGITUBA .

Izi rero ni zimwe mu mpamvu zituma ingo zimwe na zimwe zisenyuka bitewe no gucana inyuma kw’abashakanye:

  • Akazi kenshi :

Ahanini bitewe n’umuvuduko iyi si yacu igenderaho usanga abashakanye kubera umwanya muto bagenera abo bashakanye, habaho gucana inyuma, ugasanga niba ari umugabo ugira akazi kenshi bityo akaba atagihaza umugore we mu buriri, bityo nyamugore akishakira undi ku ruhande wajya umumara inyota ! Kugirango bitamentyekana vuba, akenshi usanga abitwa ngo n’inshuti z’umugabo arizo ziyambazwa, cg se abafitanye isano ariko ya kure n’umugore kuburyo umugabo atarabukwa vuba.

  • Bumwe mu burwayi bwandurira mu mibonano mpuzabitsina :

Akenshi usanga iyo uburwayi butaramenyekana cyane, habaho kwibaza kw’abashakanye uwaba yarabuzaniye undi mbere. Ibi bituma habaho gutekereza cyane no kutisanzura mugitanda, bityo hagahoraho inyota y’urukundo kuko ntawuba yahagije undi. Iyo hagize ucika ikiziriko rero yanzura agira ati ” iwanjye nta kigenda”

  • Kwishyurana

Ibi bikunze gukorwa n’abagore, mu gihe bamenye ko abagabo babo babaca inyuma. Kubera intege nke no kudashaka guhangana bahitamo kwishakishiriza ku ruhande.

  • Kugira inshuti mbi ( bad company )

Akenshi usanga abashakanye ku mpande zombi, bagira inshuti mbi n’inziza. Mu nshuti mbi rero niho hrimo izigishanya ko : Ikibano kiryoha, ko kudakubita umugore ar’ikosa, kwigishanya kunywa inzoga n’ibiyobyabwenge, n’ibindi byinshi. Ikivamo rero n’uko habaho gutinyukana no gusuzugurana nyine kw’abashakanye. Nyuma havuka amakimbirane hagati yabo bityo mu gitanda bigatangira gucumbagira. Ikivamo n’ugushakira igisubizo kuri 7 (sept) cg se iruhande.

  • Imiterere y’umubiri

Ahangaha niho usangamo : abaciye imyeyo, ba mukagatare, imboro ntoya cg se nini cyane ku bagabo, isuku nkeya ku mpande zombi n’ibindi.

Niho uzasanga umugabo yaciye inyuma umugore we kuko akurikiye umunyarira cg se uwakunnye. Ikivamo n’uko umugore kubwo kutamuha neza rwa rukundo nawe azajya kuruhande. Kimwe n’uko umwanda waba intandaro yabangamira urwo rukundo, bityo hakabaho kujya kurushakira kuruhande.

  • Gukunda ibintu

Ibi bikunzwe gukorwa n’abagore, bitewe no kwifuza, bumva ko bagurana ibyo bifuza ikibyeyi !

  • Kamere

Hari rero na kamere, aho usanga n’iyo abashakanye baba bihagije muri bya bindi byose twavuze harimo iminyarire, imyeyo, n’ibindi habaho gucana inyuma byanze bikunze ! Iyo byageze aha rero ubwo haba hasigaye amasengesho.

Ngirango rero iyo izo mpamvu zimaze kumenyekana kandi no kwemeranyaho ko koko bibaho nizo rero zashingirwaho dushaka umuti wo kubana neza nta gucana inyuma tugashimangira urwo rukundo.

Yari Mwami rero ubifuriza kuzubaka zigakomera.

MU BIHUGU BY’ABARABU BARACYATA IBYOMANZI MU RW’ABAYANGA

UYU MUKOBWA BAMUTEYE AMABUYE KUKO YAKUNZE UMUSORE BANYURANYIJE IDINIbamuteye-amabuye
Du'a Khalil Aswad

Idini rya Islam ribuza rwose guhuza igitsina k’umusore n’umukobwa batarashakana. Guhuza igitsina ni ibyera kandi byagenewe ababyemerewe n’amategeko igihe cyo gushakana. Mu bihugu bimwe na bimwe bya Islam igihano cyo Gusambana ni uguterwa amabuye. Ariko kugira ngo igihano gishyirwe mu bikorwa hagomba kuboneka abagabo bane babihamya. Gusambana ni icyaha gikomeye muri Islam, kuko ngo cyangiza imico y’igihugu. Islam isobanura ubusambanyi itya:

-ubusambanyi bw’ijisho bukorwa iyo utumye ijisho ryawe kureba ku gitsina udafitiye uburenganzira

-ubusambanyi bw’ukuboko iyo ukoze ku gitsina udafitiye uburenganzira

-ubusambanyi bwo mu mutima iyo utekereje guhuza igitsina n’umuntu utemerewe kugihuza na we

-ubusambanyi bw’umwanya ndangagitsina iyo ugikojeje mu gitsina utabifitiye uburenganzira

Abasore benshi n’inkumi mu bihugu byiganjemo ISLAM barihangana bakazahuza igitsina ari uko bagejeje igihe cyo gushyingirwa. Ariko hari abaca kuri uwo muco n’ayo mategeko kubera kunanirwa no kwihangana. Byose bimenyekana ku ijoro J- ijoro umugabo ahuzaho igitsina n’umugore we bwa mbere.

Ku basore biroroshye, nubwo yaba yarasambanye mbere yo kurongora, nta kimenyetso kibigaragaza. Ikibazo kiri ku bakobwa. Kuko iyo umukobwa arongowe n’umusore ubwa mbere ntave amaraso aba ari ibibazo bikomeye byerekana ko yabikoze mbere. Ibyo bibazo bikunze gutera amahane mu miryango ku buryo umusore ashobora kwanga uwo mukobwa. Mu bihugu bimwe na bimwe nka Turkiya, Palestine, Syria n’ahandi umukobwa basanze yarasambanye mbere y’uko ashakana n’umugabo ntave amaraso mu ijoro rya mbere, bavuga ko ashebeje umuryango. Basaza b’umukobwa bisabwa ko bamwica ngo bakure isoni n’ikimwaro mu muryango(honor killing).
Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye Ryita ku Baturage(United Nations Population Fund) rigereranya ko nibura abagore 5000 bicwa buri mwaka bicirwa ko bashebeje umuryango.
Iki gikorwa cyo kwica abakobwa n’abagore bashebeje umuryango gifite amateka maremare mu mico y’abarabu, nk’uko tubibwirwa na Sharif Kanaana wa Birzeit University “abatware b’ubwoko(chefs de tribus) babonaga ko umugore ari uruganda rukora abagabo, babaga bakenewe mu kurwana intambara zo muri icyo gihe. Kuba rero umukobwa “yiyandaritse” agahuza igitsina n’undi mugabo mbere y’uko ashaka ntibibabarirwa. Nubwo byaba ari ukumukeka gusa ntabona uko yiregura kandi n’umuryango ntubona uko ubigenza keretse kumutanga.”
Umwaka ushize, muri Syria, umukobwa witwa Zahra Ezzo yaguye ku bitaro yishwe na musaza we amaze gukekwaho imyitwarire mibi irebana n’igitsina. Ibyo byatumye abategetsi bahagurukira kurinda abakobwa, ariko ntibyoroshye kuko umuco ubishyigikiye. Muri Syria hapfa hagati y’abakobwa 200 na 300 bazira ko bashebeje umuryango.

Bimeze nk’ibyo iwacu twitaga kujugunya mu rwobo rwa Bayanga.

Kugira ngo abakobwa birinde izo mpfu rero zishingiye ku gitsina, abazi ko barikoze mbere y’uko bashyingirwa bajya kwa muganga bakongera bakabadoda hymen(akabambano- ka gahu karanga ubusugi kaba mu gituba) kugira ngo bazakunde bave amaraso ku munsi wa mbere bahuje igitsina n’umugabo wabo. Hari n’indi technique yavumbuwe yo gushyira agashashi k’amaraso mu gituba, maze umuhungu yashyiramo imboro, kakameneka amaraso akisuka ku buriri!

Iwacu se bite?

MU BIHUGU BY’ABARABU BARACYATA IBYOMANZI MU RW’ABAYANGA

UYU MUKOBWA BAMUTEYE AMABUYE KUKO YAKUNZE UMUSORE BANYURANYIJE IDINIbamuteye-amabuye
Du'a Khalil Aswad

Idini rya Islam ribuza rwose guhuza igitsina k’umusore n’umukobwa batarashakana. Guhuza igitsina ni ibyera kandi byagenewe ababyemerewe n’amategeko igihe cyo gushakana. Mu bihugu bimwe na bimwe bya Islam igihano cyo Gusambana ni uguterwa amabuye. Ariko kugira ngo igihano gishyirwe mu bikorwa hagomba kuboneka abagabo bane babihamya. Gusambana ni icyaha gikomeye muri Islam, kuko ngo cyangiza imico y’igihugu. Islam isobanura ubusambanyi itya:

-ubusambanyi bw’ijisho bukorwa iyo utumye ijisho ryawe kureba ku gitsina udafitiye uburenganzira

-ubusambanyi bw’ukuboko iyo ukoze ku gitsina udafitiye uburenganzira

-ubusambanyi bwo mu mutima iyo utekereje guhuza igitsina n’umuntu utemerewe kugihuza na we

-ubusambanyi bw’umwanya ndangagitsina iyo ugikojeje mu gitsina utabifitiye uburenganzira

Abasore benshi n’inkumi mu bihugu byiganjemo ISLAM barihangana bakazahuza igitsina ari uko bagejeje igihe cyo gushyingirwa. Ariko hari abaca kuri uwo muco n’ayo mategeko kubera kunanirwa no kwihangana. Byose bimenyekana ku ijoro J- ijoro umugabo ahuzaho igitsina n’umugore we bwa mbere.

Ku basore biroroshye, nubwo yaba yarasambanye mbere yo kurongora, nta kimenyetso kibigaragaza. Ikibazo kiri ku bakobwa. Kuko iyo umukobwa arongowe n’umusore ubwa mbere ntave amaraso aba ari ibibazo bikomeye byerekana ko yabikoze mbere. Ibyo bibazo bikunze gutera amahane mu miryango ku buryo umusore ashobora kwanga uwo mukobwa. Mu bihugu bimwe na bimwe nka Turkiya, Palestine, Syria n’ahandi umukobwa basanze yarasambanye mbere y’uko ashakana n’umugabo ntave amaraso mu ijoro rya mbere, bavuga ko ashebeje umuryango. Basaza b’umukobwa bisabwa ko bamwica ngo bakure isoni n’ikimwaro mu muryango(honor killing).
Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye Ryita ku Baturage(United Nations Population Fund) rigereranya ko nibura abagore 5000 bicwa buri mwaka bicirwa ko bashebeje umuryango.
Iki gikorwa cyo kwica abakobwa n’abagore bashebeje umuryango gifite amateka maremare mu mico y’abarabu, nk’uko tubibwirwa na Sharif Kanaana wa Birzeit University “abatware b’ubwoko(chefs de tribus) babonaga ko umugore ari uruganda rukora abagabo, babaga bakenewe mu kurwana intambara zo muri icyo gihe. Kuba rero umukobwa “yiyandaritse” agahuza igitsina n’undi mugabo mbere y’uko ashaka ntibibabarirwa. Nubwo byaba ari ukumukeka gusa ntabona uko yiregura kandi n’umuryango ntubona uko ubigenza keretse kumutanga.”
Umwaka ushize, muri Syria, umukobwa witwa Zahra Ezzo yaguye ku bitaro yishwe na musaza we amaze gukekwaho imyitwarire mibi irebana n’igitsina. Ibyo byatumye abategetsi bahagurukira kurinda abakobwa, ariko ntibyoroshye kuko umuco ubishyigikiye. Muri Syria hapfa hagati y’abakobwa 200 na 300 bazira ko bashebeje umuryango.

Bimeze nk’ibyo iwacu twitaga kujugunya mu rwobo rwa Bayanga.

Kugira ngo abakobwa birinde izo mpfu rero zishingiye ku gitsina, abazi ko barikoze mbere y’uko bashyingirwa bajya kwa muganga bakongera bakabadoda hymen(akabambano- ka gahu karanga ubusugi kaba mu gituba) kugira ngo bazakunde bave amaraso ku munsi wa mbere bahuje igitsina n’umugabo wabo. Hari n’indi technique yavumbuwe yo gushyira agashashi k’amaraso mu gituba, maze umuhungu yashyiramo imboro, kakameneka amaraso akisuka ku buriri!

Iwacu se bite?

IMIRIMO Y’IGITUBA I:GUTANGA NO KWAKIRA UBURYOHE BW’IGITSINA

1.Ushobora kukivanamo uburyohe bw’igitsina uhuje igitsina n’umugabo mu buryo bunyuranye nko guswerana, gusomwamo, gukinishwamo n’intoki cyangwa n’ibindi bikinisho byabugenewe.

2.Ushobora kugikuramo uburyohe mu kwikinisha uri wenyine.

KIRABYARA
igituba-kirabyara
Gishira amazi ntigishira ibyara!

Abantu bose ni ho bakomoka yemwe n’abafite igituba, ni nk’igi n’inkoko:ari umugore ufite igituba ari n’igituba ni iki cyabanje kubaho?

Ari abakomeye (abami, abaperezida,abashefu n’abandi) bakomotse mu gituba, ari aboroshye niho twaturutse. igituba rero kirakomeye kandi ni icyo kubaha. Hari uwantereye urwenya ngo

-impamvu abagabo bakunda igituba ngo mu nda ni heza baba bahatanira kwigarukirayo.

-iyo umuntu akunda igituba cyane abandi bavuga ko akunda icyamubyaye

-cyangwa bati akunda igituba cyane uwamuha akakituriramo,

-ubundi baca umugani ngo ushaka kugishira ipfa arakibyarira.

NI GAHUZAMIRYANGO
igituba-gahuzamiryango
Abantu bahujwe na cyo. Umukobwa asanga umusore agasiga se na nyina agasanga umukobwa ahitamo kuko badahuje igitsina nyine. Umusore asiga se na nyina akajya kubaka urwe. Wari uzi ko igituba gifite uruhare runini mu iyubaka ry’urugo ? Iyo bitagenda neza ku mboro n’igituba ruhita rusenyuka. Ugomba kuba ufite
igituba cyangwa imboro byiteguye imirimo kugira ngo urwubake. Iyo umukobwa asanze umugabo ari ikiremba cyangwa adakunda guswera kubera impamvu zinyuranye, arimyoza ati “Sinashobora kurisha inda imwe nk’umukecuru, bazamuhe ibyo bariye simushaka”

NI INTWARO YO MU NTAMBARA

Wivunikana igituba, abagabo baragikunda nta shiti, upfa kumenya kukibanopfesha amapfa akabica. Bakigirira amerwe arenze ay’inyama. Ujya ubona ukuntu bakebuka iyo unyuzeho bareba intege zawe? Ni hatari.

Beshya umwanzi ko umukunda kandi umwereke ko ashobora kubona igituba cy’ubuntu. Ariko ntiwigaragaze nk’indayi ahubwo wiyubahe kuko abagabo bakunda abagore biyubashye. Umwanzi azakumenera amabanga ushobora gukoresha umurwanya nta n’igituba umuhaye. Ikizere cy’uko ashobora kubona igituba kirahagije. Abagore bafite imbaraga nyinshi na bo ubwabo bashobora kuba batazi. Intambara mvuga si iy’amasasu gusa, mu biro no mu mibanire isanzwe y’abantu igituba gikunze gukoreshwa nk’intwaro.

USHOBOindayiRA KUKIGURISHA WASHONJE

Ni zahabu iri hagati y’amaguru ushobora kugurisha wabuze ukundi ubyifatamo. Urayigurisha ntishira usibye ko ishobora kwangirika! Ariko ndakeka ko uzi ingaruka zidashimishije ushobora kuvana muri ubwo bwoko bw’ubucuruzi! Umwanditsi BANGAMBIKI, mu muvugo we yise “Igituba Kiraryana” aratuganiriza uburyo gucuruza igituba bishobora kugwa nabi umuguzi n’umucuruzi.

IGITUBA KIRARYANA-BANGAMBIKI
igituba-kiryana
Abatakizi ntikibatinza
Abatagitinya baragitaka
Bakagihimbira bahimbawe

Hari abagikunda iyo banyoye
Bakinjira ahasamye hose
Bahitiranya no
mu nzu
Bagatabwa ku wa Kajwiga
Bagahinda umushyitsi mu museso
Bagakonja riva
Bwacya bakarwara bwacyi
Nk’abana bariye nabi

Hari abakihutira cyane
Bati ibi ni iki ko twatanzwe
Imboga nziza zibona abana

Iyi nkota ni iy’umuhanga
Uyikaraga nabi ntiguhange
Uyiraza ku musego nabi
Bwacya ikagusogota

Hari abagitoye kitabagoye
Iyo mu bagore bagowe
Binyongesha nk’amagare
Batamenya kubumba amaguru
Ngo ntibasonzanya ibisate
Ngo ntibararana ubusa amaribori

Igituba nk’iki kiratamaza
Ntigita amazi iminsi yose
Gisharira nk’umuravumba
Kikarura nk’umuvumavuma

Haramutse umuvumbi

Ni ikirura kidahuma
Gihongera abo gihotora
Kihutira guhutaza
Gitera gutagataga
Ukagenda nk’igitambambuga
Bakakurenza imboni abakureba

Barandahiye ngo kapote
Ni ukurira umunyu mu ishashi
Bawunyungutiye wose
Biranguza ubwo buryohe
N’ubwo bushebwe bwose
None basheshe ubuheri
Nk’abababwe n’ikinyabwoya
Umugabo utagira ubwoba ntagira ubwenge
Uzajye kureba abo cyanyonze
Abo cyatumbishije amatama
Abo cyatunuje amaso
Abo cyateye igituntu
Aho cyagaritse intumbi
Aho cyamaze intore
Aho cyoretse imbaga
Abo cyagize imbata
Abo cyambuye imbuto

BANGAMBIKI

Igisingizo cy’Igituba

Igiparu ku Igituba I

Igiparu ku Igituba II

Imiterere y’Igituba

IMIRIMO Y’IGITUBA I:GUTANGA NO KWAKIRA UBURYOHE BW’IGITSINA

1.Ushobora kukivanamo uburyohe bw’igitsina uhuje igitsina n’umugabo mu buryo bunyuranye nko guswerana, gusomwamo, gukinishwamo n’intoki cyangwa n’ibindi bikinisho byabugenewe.

2.Ushobora kugikuramo uburyohe mu kwikinisha uri wenyine.

KIRABYARA
igituba-kirabyara
Gishira amazi ntigishira ibyara!

Abantu bose ni ho bakomoka yemwe n’abafite igituba, ni nk’igi n’inkoko:ari umugore ufite igituba ari n’igituba ni iki cyabanje kubaho?

Ari abakomeye (abami, abaperezida,abashefu n’abandi) bakomotse mu gituba, ari aboroshye niho twaturutse. igituba rero kirakomeye kandi ni icyo kubaha. Hari uwantereye urwenya ngo

-impamvu abagabo bakunda igituba ngo mu nda ni heza baba bahatanira kwigarukirayo.

-iyo umuntu akunda igituba cyane abandi bavuga ko akunda icyamubyaye

-cyangwa bati akunda igituba cyane uwamuha akakituriramo,

-ubundi baca umugani ngo ushaka kugishira ipfa arakibyarira.

NI GAHUZAMIRYANGO
igituba-gahuzamiryango
Abantu bahujwe na cyo. Umukobwa asanga umusore agasiga se na nyina agasanga umukobwa ahitamo kuko badahuje igitsina nyine. Umusore asiga se na nyina akajya kubaka urwe. Wari uzi ko igituba gifite uruhare runini mu iyubaka ry’urugo ? Iyo bitagenda neza ku mboro n’igituba ruhita rusenyuka. Ugomba kuba ufite
igituba cyangwa imboro byiteguye imirimo kugira ngo urwubake. Iyo umukobwa asanze umugabo ari ikiremba cyangwa adakunda guswera kubera impamvu zinyuranye, arimyoza ati “Sinashobora kurisha inda imwe nk’umukecuru, bazamuhe ibyo bariye simushaka”

NI INTWARO YO MU NTAMBARA

Wivunikana igituba, abagabo baragikunda nta shiti, upfa kumenya kukibanopfesha amapfa akabica. Bakigirira amerwe arenze ay’inyama. Ujya ubona ukuntu bakebuka iyo unyuzeho bareba intege zawe? Ni hatari.

Beshya umwanzi ko umukunda kandi umwereke ko ashobora kubona igituba cy’ubuntu. Ariko ntiwigaragaze nk’indayi ahubwo wiyubahe kuko abagabo bakunda abagore biyubashye. Umwanzi azakumenera amabanga ushobora gukoresha umurwanya nta n’igituba umuhaye. Ikizere cy’uko ashobora kubona igituba kirahagije. Abagore bafite imbaraga nyinshi na bo ubwabo bashobora kuba batazi. Intambara mvuga si iy’amasasu gusa, mu biro no mu mibanire isanzwe y’abantu igituba gikunze gukoreshwa nk’intwaro.

USHOBOindayiRA KUKIGURISHA WASHONJE

Ni zahabu iri hagati y’amaguru ushobora kugurisha wabuze ukundi ubyifatamo. Urayigurisha ntishira usibye ko ishobora kwangirika! Ariko ndakeka ko uzi ingaruka zidashimishije ushobora kuvana muri ubwo bwoko bw’ubucuruzi! Umwanditsi BANGAMBIKI, mu muvugo we yise “Igituba Kiraryana” aratuganiriza uburyo gucuruza igituba bishobora kugwa nabi umuguzi n’umucuruzi.

IGITUBA KIRARYANA-BANGAMBIKI
igituba-kiryana
Abatakizi ntikibatinza
Abatagitinya baragitaka
Bakagihimbira bahimbawe

Hari abagikunda iyo banyoye
Bakinjira ahasamye hose
Bahitiranya no
mu nzu
Bagatabwa ku wa Kajwiga
Bagahinda umushyitsi mu museso
Bagakonja riva
Bwacya bakarwara bwacyi
Nk’abana bariye nabi

Hari abakihutira cyane
Bati ibi ni iki ko twatanzwe
Imboga nziza zibona abana

Iyi nkota ni iy’umuhanga
Uyikaraga nabi ntiguhange
Uyiraza ku musego nabi
Bwacya ikagusogota

Hari abagitoye kitabagoye
Iyo mu bagore bagowe
Binyongesha nk’amagare
Batamenya kubumba amaguru
Ngo ntibasonzanya ibisate
Ngo ntibararana ubusa amaribori

Igituba nk’iki kiratamaza
Ntigita amazi iminsi yose
Gisharira nk’umuravumba
Kikarura nk’umuvumavuma

Haramutse umuvumbi

Ni ikirura kidahuma
Gihongera abo gihotora
Kihutira guhutaza
Gitera gutagataga
Ukagenda nk’igitambambuga
Bakakurenza imboni abakureba

Barandahiye ngo kapote
Ni ukurira umunyu mu ishashi
Bawunyungutiye wose
Biranguza ubwo buryohe
N’ubwo bushebwe bwose
None basheshe ubuheri
Nk’abababwe n’ikinyabwoya
Umugabo utagira ubwoba ntagira ubwenge
Uzajye kureba abo cyanyonze
Abo cyatumbishije amatama
Abo cyatunuje amaso
Abo cyateye igituntu
Aho cyagaritse intumbi
Aho cyamaze intore
Aho cyoretse imbaga
Abo cyagize imbata
Abo cyambuye imbuto

BANGAMBIKI

Igisingizo cy’Igituba

Igiparu ku Igituba I

Igiparu ku Igituba II

Imiterere y’Igituba

NTIMUKIMANE

Ariko ku bwo kwirinda gusambana, umugabo wese agire umugore we, n’umugore wese agire uwe mugabo.Umugabo ahe umugore uwe ibimukwiye(aswere umugore we), kandi n’umugore na we abigenze atyo ku mugabo we(amuhe igituba): kuko umugore adatwara umubiri we, ahubwo utwarwa n’umugabo we; kandi n’umugabo na we adatwara umubiri we ahubwo utwarwa n’umugore we.Ntimukimane.[...]

1 ABAKORINTO7:1-5

Icyitonderwa:Ibi birebana n’abashakanye gusa. Niba utarashaka, shaka. Naho ubundi mbere y’uko ushaka, nakugira inama yo kwimana. Kuko kwimyana muri iki gihe hari ubwo byakugwa nabi.

IBYO GUSENDA UMUGORE

Abafarizayo baza aho ari, baramugerageza baramubaza bati “Mbese amategeko ya Musa yemera ko umugore asenda umugore we, amuhora ikintu cyose?”

Nawe arabasubiza ati”Ntimwari mwasoma ko Iyabaremye mbere na mbere yaremye umugabo n’umugore, ikababwira iti’ ni cyo kizatuma umuntu asiga se na nyina, akabana n’umugore we akaramata bombi bakaba umubiri umwe?’Bituma batakiri babiri, ahubwo babaye umubiri umwe. Ni uko icyo Imana yateranyirije hamwe ntihakagire umuntu ugitandukanya”
Baramubaza bati “Niba ari uko ni iki cyatumye Mose ategeka ko umugabo aha umugore urwandiko rwo kumusenda, ngo abone uko amwirukana?”

Arabasubiza ati “Mose yabemereye gusenda abagore banyu kuko imitima yanyu inangiye, ariko uhereye mbere hose si uko byari bimeze.Ariko ndababwira yuk umuntu wese uzasenda umugore we, atamuhora gusambana , akarongora undi azaba asambanye”

MATAYO 19: 3-12

URWENYA RW’IMBORO N’IGITUBA

URWENYA RW’IGITUBA N’IMBORO
Umugabo yafashe umwana ku ngufu arangije aramubwira ati:”Ngaho genda urwanjye ruhare ndukuyeho numara gukura ntuzaba ukindeba uzaba uri uw’abakiri bato n’abafite amafaranga!”
Umwarimu yabajije abanyeshuli be ijambo ririmo igihekane “sw”; noneho umwe muri bo wari umushumba ati :”guswera”. Abandi bakoma mu mashyi bati:”Waritoye ndagaswi!”
Umufaransa, umunyaportugali n’umushinwa bafashwe na ba bantu barya abandi (reka tubite ba “nyamuryabantu”). Ni uko umutware w’abo ba nyamuryabantu arababwira, ati:- Imboro zanyu zose hamwe nizireshya na santimetero mirongo itanu ( 50cm ) ndabareka mwigendere.Ni uko bapima umufaransa: santimetero makumyabiri n’eshanu ( 25cm ).Bakurikizaho umunyaportugali: santimetero makumyabiri n’eshatu ( 23cm ).Hanyuma bapima n’umushinwa: santimetero ebyiri ( 2cm ) !!!Santimetero 50 ziba zirusuye, ubwo rero amasezerano aba arabakijije, bararekurwa, barataha. Bagenda ntawe uvugisha undi. Biratinda, umushinwa ageze aho ati:- Iyo ataba jyewe, tuba turiwe pe!Abandi ntibasubiza. Hashira umwanya, umushinwa bimwanga mu nda, maze arongera ati:- Iyo nza kuba ntashyutswe ubu rwose tuba dutunze ku mishito!
Umugore ngo wakundaga gutwara abagabo b’abandi yavuye kunywa noneho ajya kwihagarika ahasanga umugabo wasinze akijya kwicara aba amwicayeho, ati:”Umva ko bamvuga ngo nkunda imboro; ubu koko n’iyi nitoraguriye barayinziza?”
Umusore yagiye gusaba penetensiya, nuko abwira Padiri, ati:- Padiri ndasaba imbabazi, kuko nacumuye: narasambanye!Hashira umwanya utari muto Padiri ntacyo aravuga. Mu gihe umusoreyibwira ati noneho ibihano simbiva imbere, yumva Padiri aramwongoreye ati:- Ariko sha nka mwe ibituba mubikura hehe ??!!!
Kera mu Rwanda habaga ibyo bita kumviriza. Ni uko rimwe umusore ajya kumviriza. Hari nijoro rero hagwa akavura ariko katabuza uwumviriza kumva. Agezeyo asanga yatanzwe, undi yahageze, ni uko araza amwicara iruhande.Mu by’ukuri ntabwo yari umuntu waje kumviriza, ahubwo yari impyisiyari itegereje ko hagira agahene gaca ikiziriko kagasohoka ikagasama. Ubwo umusore akagira ngo ni mugenzi we waje kumviriza, impyisi nayo ikibwirako ari indi mpyisi yaje kwishakira amahaho.Biratinda, bigeze aho impyisi yumva imvura irayirembeje, amazi yuzuye mu bwoya. Igira itya irikunkumura, izunguza umutwe maze amatwi arakubitana, biravuga cyane. Umusore agirango bivugiye imbere mu nzu, arahindukira ati: Umva sha! Ya mpyisi ihita imushiha amazuru n’umunwa irirukanka.
Umukobwa yarashyingiwe, nuko nyirabukwe aza kumusura. Ubwo hari hakiri mu gitondo umukazana we acyambaye ubusa. Nuko nyirabukwe aramubaza ati :- Ese nyirakana, byagenze bite ko wambaye ubusa?Nuko undi aramusubiza ati:- Erega mukecuru uyu ni umwamabaro wurukundo nambaye..Ubwo umukecuru aba arikubise mu gutwi, aba aratashye, ageze mu rugo ahita ashyira utwo yari yambaye twose ku ruhande, nuko umuzehe we aje aratangara aramubaza ati:-Ese byakugendekeye bite ko wambaye ubusa?Umukecuru aramusubiza nishema ryinshi ati:- EREGA UYU NI UMWAMBARO W’URUKUNDO NAMBAYE!Nuko umusaza aramubwira ati:- Yewe uwo mwambaro wawe w´urukundo wariwo uretseko UDATEYE IPASI!!!!!!!!!!!
Muzi ko kera hahozeho URAMA(urunana rw’abanyarwandakazi mu guharanira amajyambere) Ubwo rero umukecuru azabaze umukazana we ati:”URAMA iyo igamije iki?” Undi ati igamije kuvanaho akarengane k’abagore baryamirwa n’abagabo”. Umukecuru abyumvise ati:”Ahhh… narabivuze iby’amajyambere! niko se wa, ubu nimwe noneho ngo muzajya mubajya hejuru!!!??”
Umusaza yagiye gutera urubariro hamwe n’umukecuru we(guswera), noneho burira urutara batangira gukora ibyo bifuzaga, maze bimaze kugera hagati wa musaza yaje gusunika cyane maze wa mukecuru yitura hasi, maze wa musaza amukankamira agira ati:”Ubwo urabona nk’ubu njye ko nari nyifashe(imboro) wowe wari ufashe iki kugira ngo turinde tugwa!”
Igituba n’imboro byariho biganira noneho igituba kiritsamura, imboro iti”urakire ndagukunda!” igitba kiti “ugukunda ni jye ukumira sinkurye amabya”
Samandari bamucakiye yenda (aswera)ikiziga (intumbi) bati “Samandari ko wenda ikiziga” ati”yari yakinyemereye”-Burundi
Inarunyonga(Nyirarunyonga)yuriye hejuru y’inzu akatsi kamukora mu busa(mu gituba) ati’ibi mbiheruka umugabo wanje akiriho”-Burundi
Inarunyonga yari azwi ko akunda gusambana,hanyuma abwira Samandari ngo aje kwinyegeza mu buharoharo mugabo asige inzanyi hejuru Inarunyonga nawe aragenda ayicara hejuru.bamubonye bati”mbe Inarunyonga nta soni ufise gusambana izuba riva?”Ati”n’iyi(imboro) nitoreye!”
Imbeba y’ingabo yaterese iy’ingore irayibwira iti”ufite ibintu(igituba)biryoshye”iy’ingore irayisubiza iti”nyirahuku ntibinigana”
Impyisi yishe umukecuru iramurya igeze mu maguru ikubita amaso igituba iti”bambeshyere ngo nijye umwishe,ubundi kino gikomere yari kuzagikira?”
Umusaza yari ageze igihe atagishyukwa,umugoroba umwe yicaye imbere y’amashyiga’igshura kivaho maze imboro ye ikubitwa n’ubushyuhe,arashyukwa.Umukecuru yarimo yandurura ibintu.Umusaza abonye ko umushyukwe ushobora kurangira umugore ataraza,akururira ikara munsi y’imboro arayibwira ati “UKAMANUKA UGASHYA”nuko ahamagara madamu biha akabyizi k’ijoro!